Bụi siêu mịn: Sát thủ vô hình

Sức khỏe con người luôn là vấn đề được xã hội quan tâm hàng đầu. Tuy nhiên, sức khỏe người dân đang bị đe dọa bởi bụi siêu mịn PM2.5 – nhân tố đang gây ô nhiễm môi trường trầm trọng tại Hà Nội.

Bụi siêu mịn PM2.5 là gì?

Bụi siêu mịn PM2.5 là những hạt bụi cực nhỏ có đường kính 2,5 micromet hoặc nhỏ hơn. Những hạt bụi này mắt thường của con người khó có thể nhìn thấy được. Những hạt bụi này có thể dễ dàng xâm nhập vào cơ thể con người, phá hủy cơ chế tự bảo vệ và miễn dịch trong tế bào.

bụi siêu mịn
Bụi siêu mịn có đường kính rất nhỏ

Tác hại của bụi siêu mịn

Phá hủy tế bào miễn dịch của cơ thể

Theo thông tin trên website của Viện nghiên cứu vật lý ứng dụng Thượng Hải, hạt carbon đi vào cơ thể sẽ mang theo một số lượng lớn ion kim loại. Chúng sẽ phá hủy cơ chế tự thực cân bằng bên trong tế bào, gây rối loạn chức năng tự thực và tiêu thể (lysosome) của tổ chức phổi.

Tế bào tự thực là một loại cơ chế tự bảo vệ của cơ thể: khi bên trong cơ thể xuất hiện protein xấu hoặc trạng thái đói, tế bào tự thực sẽ tự tiến hành tiêu hóa những chất có hại, hỗ trợ chuyển hóa, sinh ra năng lượng. Bụi mịn PM2.5 sẽ phá hủy cơ chế sản sinh này, tạo ra độc tính.

tác hại của bụi siêu mịn
Tác hại của bụi mịn PM2.5

Hấp thụ nhiều chất độc hại vào cơ thể

Do PM2.5 có kích thước nhỏ và tổng diện tích bề mặt lớn, chúng dễ hấp thụ các chất ô nhiễm trong không khí nên độc tính mạnh hơn và cũng nguy hại hơn PM10.

Giáo sư bác sĩ Trương Hữu Bình chủ nhiệm bệnh viện Đồng Nhân Bắc Kinh thuộc Đại học Y dược Thủ đô cho biết, chất độc trong bụi đi vào cơ thể người sẽ gây khí thũng phổi (emphysema – là tình trạng tổn thương thành phế nang phổi, phế nang mất tính đàn hồi và giữ không khí lại, gây ra phổi ứ khí). Đây là một trong những triệu chứng và biểu hiện của bệnh tắc nghẽn phổi mãn tính (COPD) không thể chữa được.

Gây nhồi máu cơ tim

Ông Trương Hữu Bình còn cho biết, PM2.5 nhỏ nên dễ đi vào khí quản và phế quản, thậm chí là phần cuối phế quản và máu, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe.

Ngoài ra, các hạt như PM0.1, PM0.5, PM1, PM2.5 sẽ thẩm thấu vào phế nang, ảnh hưởng đến chức năng trao đổi khí của phế nang. Ông Trương Hữu Bình cho biết, sau khi vào phế nang, chúng có thể vượt qua vách ngăn khí-máu (blood-gas barrier) để đi vào hệ tuần hoàn và gây bệnh, thậm chí chúng còn có thể ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh.

Chủ nhiệm khoa tim mạch bệnh viện Nhân dân thuộc đại học Bắc Kinh, giáo sư bác sĩ Hồ Đại Nhất cũng chia sẻ rằng, ở trong môi trường bụi bặm giống như “mìn được chôn” trong tim, “trong khoảng thời gian ngắn có thể khiến chỗ tắc mạch máu bình thường không nghiêm trọng đột nhiên bị vỡ, tạo ra nghẽn mạch, gây nên nhồi máu cơ tim cấp tính”.

Bụi lên não khiến thoái hóa não

Ngoài ra, một nghiên cứu được đăng trên tuần san “PNAS” vào 7/2016 mới đây lại khiến truyền thông cũng như người dân Trung Quốc đại lục chú ý, tạo nên đề tài nóng trên weixin: Liệu bụi có “lên não” hay không?

Báo cáo được viết bởi nhóm nghiên cứu dẫn đầu là giáo sư Barbara Maher đến từ đại học Lancaster (Anh) đã tìm ra chứng cứ đáng tin cậy chứng minh số lượng lớn những hạt sắt nano trong não đến từ môi trường bên ngoài (tức không khí ô nhiễm) chứ không sinh ra từ bản thân cơ thể người. Giáo sư Barbara Maher cho rằng những hạt sắt nano này có thể có liên quan đến chứng thoái hóa não.

Thực trạng bụi siêu mịn tại Việt Nam

Nguồn sinh ra bụi PM2.5 ở các đô thị lớn hầu hết là từ khí thải giao thông, công trình xây dựng, đường sá và nhà máy công nghiệp.

ô nhiễm khói bụi trầm trọng
Tình trạng ô nhiễm khói bụi trầm trọng

Theo công bố tại hội thảo “Ô nhiễm không khí – Mối đe dọa với sức khỏe cộng đồng” năm 2017 cho biết: Lượng bụi PM2.5 trung bình năm 2016 ở TP HCM là 28,23 µg/m3 cao gấp ba lần so với tiêu chuẩn của WHO, trong khi tại Hà Nội chỉ số này lên tới 50,5 µg/m3 cao gấp đôi quy chuẩn quốc gia và gấp năm lần so với ngưỡng trung bình của WHO.

Những tháng cuối năm 2019, nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng cao hơn so với cùng kỳ. Báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã nhận định, “giá trị PM2.5 tăng và duy trì ở mức cao vào đêm và sáng sớm”. Từ ngày 25 đến 30/9, ghi nhận chỉ số AQI theo giờ ở một số trạm vượt ngưỡng xấu (ngưỡng 200).

Khuyến cáo

Bác sĩ khuyến cáo để phòng ngừa và giảm tác động của ô nhiễm không khí, người dân nên:

Sử dụng khẩu trang khi ra đường để tránh khỏi bụi
Sử dụng khẩu trang khi ra đường
  • Chú ý ăn uống sạch, vệ sinh mũi hàng ngày làm giảm tác nhân gây bệnh và có hại từ không khí.
  • Sử dụng các loại khẩu trang khi đi đường hoặc khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi bẩn, khói bụi.
  • Hạn chế lưu thông vào những lúc đường đông, tránh khu vực thường bị ô nhiễm như khu công nghiệp, đường cao tốc.
  • Lựa chọn sống nơi thoáng nhất có thể, nhiều cây xanh càng tốt.
  • Tập luyện thể dục, thể thao nâng cao sức khỏe, cải thiện sức đề kháng.
  • Hạn chế đeo kính áp tròng bởi các hạt bụi có thể kẹt giữa con ngươi và mắt kính, từ đó làm hỏng giác mạc.
  • Nên rửa tay khi về nhà, uống đủ nước.
  • Trẻ em có sức đề kháng yếu, hệ tai mũi họng dễ mẫn cảm và dị ứng, nên cho trẻ ăn uống đầy đủ dưỡng chất, uống nhiều nước, tránh tiếp xúc môi trường bụi bẩn khói thuốc.
  • Khi thời tiết thay đổi và ô nhiễm nên giữ ấm cho trẻ, tăng cường sức đề kháng, tạo thói quen vệ sinh mũi họng hàng ngày.

Nguồn: khoahoc.tv

vnexpress.net

Bài viết liên quan